Sabtu, 11 Agustus 2018

Kruna Polah








Kruna Polah inggih punika: kruna sane sampun polih wewehan (pangater) anusuara. Anusuara inggih punika suara  irung (suara hidung) sane ring basa Indonesia kasengguh suara nasal. Ring KBBI nasalisasi berasal dari kata nasal, yang berarti bersangkutan dengan bunyi bahasa yang dihasilkan dengan mengeluarkan udara melalui hidung, yaitu m, n, ng, dan ny, kemudian diberikan imbuhan -isasi menjadi nasalisasi berarti pelepasan udara melalui hidung pada waktu menghasilkan bunyi bahasa.

          Ring basa bali nasal punika kabaos anusuara wiadin anunasika, manakadi: nya, ma, na, nga.
Kruna polah puniki kruna-kruna sane polih pengater : nya, ma, na, nga;. Krana polih pengater anusuara punika, ngobah kruna aran dados kruna kria.


Kruna Polah inggih punika kruna lingga sané polih anusuara (anunasika) sakadi : ny, m, n, ng, tur kapolahang. Wénten 11 aksara sané prasiada kaanusuarayang minakadinipun:
* Anusuara ny, ngobah aksara : j, c, s.
* Anusuara m, ngobah aksara : p, b, w.
* Anusuara n, ngobah aksara : t, d.
* Anusuara ng, ngobah aksara : k, g, h.
- Anusuara ny, ngobah sané ngobah aksara j, s, c, yéning wénten kruna-kruna aran sané
mapangawit antuk j, s, c, manados kruna kria upaminipun:
Jarag - Nyarag,
Cabcab - Nyabcab,
- Anusuara m, sané ngobah aksara p, b pacang ngobah Kruna Aran sané mapangawit antuk p,
b, manados Kruna Kriya upaminipun :
Pegat - Megat,
Batek - Matek,
- Anusuara n, sané ngobah aksara t,d pacang ngobah Kruna Aran sané mapangawit antuk
aksara t, d manados Kruna Kriya upaminipun:
Tunggak - Nunggak,
Dakep - Nakep,
- Anusuara ng, sané ngobah aksara k, g, h, yening wénten Kruna Lingga mapangawit antuk
aksara k, g, h, tur Kruna Lingga punika marupa Kruna Aran, kangkat Kruna aran punika
sesampune kanusuarayang dados Kruna Kriya minakadinipun :
Kandik - Ngandik,
H (a) alih - Ngalih,

Tegepin wacanané puniki antuk Kruna Polah sané patut !
Mémén tiangé tuni semengan luas ka peken ........................nyuh, biu, tekén jagung lakar
adepa. Disubané dagangané makejang payu lantas mulih ....................................bémo mewarna
gadang. Kernét bemoné éncol .........................kranjangné imémé tumuli menékang ke bemoné.
Mémén tiangé lantas ..................didurin sopiré. Di subané teked jumah i mémé nuunang kranjangné
laut ....................gagapan tipat cantok majukut kecambah sambilanga mapajar” yan né daar malu
tipaté, melahang ngejang sematné apang tusing .....................batis. Yen suba suud madaar tulungin ja mémé ........................ buah pohé di teba apang ada adep mémé buin mani. To juané ané lantang
anggon ................... buah pohé. Pohé ané suba .............................demenin semal. Semalé jani
lénan tekén ngamah poh ia masih demen ............................nyuh.

Kruna Wilangan

Teges Kruna Wilangan
Kruna Wilangan inggih punika, kruna sane nyihnayang akeh utawi akidik pupulan barang barang, ring sahananing maurip wiadin nglaksana pakaryan.

Pepalihan Kruna Wilangan
• Kruna Wilangan Ketekan.
• Kruna Wilangan Gebogan.
• Kruna Wilangan Pahan.
• Kruna Wilangan Tan Janten.
• Kruna Wilangan Panta Wilangan.
• Kruna Wilangan Pepasten Wilangan.
Ring sor puniki wantah tetuwek miwah imba ring soang-soang pahan Kruna Wilangan :
* Kruna Wilangan Ketekan
contonyane : sa, dua, telu, papat, lima, enem, pitu, kutus, sia, dasa, miwah selanturipun.
* Kruna Wilangan Gebogan
Kruna Wilangan puniki ketah ipun kaucapang ngangge lengkara miwah kruna , nenten
wilangan ipun. luire : 35 wastanipun pesasur, 45 wastanipun setiman
* Kruna Wilangan Pahan
Kruna Wilangan Pahan puniki boya kasurat antuk angka, sakewanten kasurat ngangge aksara. luire :Apahempatan (seperempat), Atenga (setengah), Atugel (sepenggal),
Apahteluan (sepertiga) miwah sane lianan
* Kruna Wilangan Tan Janten
Kruna Wilangan Tan Janten puniki akeh nyane nenten janten utawi nenten keni antuk
ngwilangin akehnyane. luir ipun :
a. Abedik: Nasiné di payuke enu tuah abedik.
b. Begeh :Saudagar baasé begeh maan meli baas di peken Badung.
* Kruna Wilangan Panta Wilangan
Sane ngranjing ring Kruna Wilangan panta inggih punika :
Ekan (satuan), Dasan (puluhan), Tus (ratusan), Peon (ribuan), Laksan (puluh ribuan),
Ketén/keti (ratus ribuan), Yuta (jutaan), Bara (puluh jutaan), Ingel (ratus jutaan),
Bengong (milyaran)
* Kruna Wilangan Pepastén Wilangan
Kruna Wilangan puniki akéh ipun sampun pasti. Ketah Kruna Wilangan puniki karihinin
antuk kruna sané wénten pakilitan ipun ring kruna wilangan soang-soang luiré :sampi
aakit, bébék aukud, tikeh abiding, taluh abungkul, miwah sane lianan



Wacana madaging kruna wilangan
Matanding


Tumbén teka uli masuk Luh Sukma masemu girang, ngojog ke baléné daja ngejang tas duur korsiné, ngrengkeng magending sambilanga ngelésang sepatuné. Disubané maganti baju ia nyagjagin dadongné ané sedek majekaitan di banjah paoné. matakon dadongné “adi dini negak Luh sing madaar malu” , “ sing dong yang be meli tipat cantok busan di kantin sekolahé” keto pesautné luh Sukma.
“Akuda bekelina dadi maan meli tipat?” Tuni mémé ngemaang siu rupiah, sisané ibi buin satak,dadiné tiang mabekel nembangsit. Suba kéto meli tipat aungkus aji limangatus seket,minuman abotol aji satus, roti dadua aji satus, tekén biu bin abu;ih aji seket rupiah. OOOh kéto dadongné anggut-anggut nyautin. Iluh mablanja dogén gaené sing seleg malajah sinah mani sing lakar naik kelas. Ah dadong sing percaya tekén cucu, tuni tiang ulangan mapetekan uli besik kanti satus, ngitung tambah, kurang, bagi, dadiné tiang maan ulangan
aji sia. timpal tiangé ulangan maan aji dua, papat, lima, sing ada maan ji pitu.
Dong dadi majaitan ?. Yééé.. kadén oton iluhé jani. nah men keto yang milu matanding. kuda
ngai tipat ?. ngai duang kélan . Daksina dadua, tumpeng papitu,baas jemak atengan prepatan, biu aijas, tebuné alih akatih da buka lingseh teteka. sematé jemak apesel, croringé arencé, Béh liu pesan isin bantené kéto Luh Sukma makaengan .





Teges Dharma Wecana

Teges Dharma Wecana
Dharma wacana inggih punika bebaosan utawi wacana sané madaging indik agama, adatistiadat, miwah budaya sané kabaktayang ring ajeng sang sareng akéh saha kawangun antuk bantang bebaosan , genah, galah/kala, miwah patra. Munggwing tetujon ngaturang dharma wacana inggih punika:
• Anggen ngawewehin kaweruhan
• Nelebang ajaran agama miwah budaya
• Ngamargiang paindikan agama,budaya miwah adat istiadat ring masyarakat (warga),
wangsa, lan negara.
Dharma wacana sané becik sapatutnyané nganggén basa sané becik, miwah nénten nganggén istilah-istilah asing. Soroh materi sané kaunggahang ring dharma wacana madasar antuk ajahan agama, adat lan budaya.

Tatacara Madharma Wacana
Wénten makudang-kudang tata cara madharma
Dharma wecana dadakan utawi spontan
Dharma wecana sane kawedar nenten nganggen teks.
Dharma wecana Ngwacen
Dharma wecana sane kawedar antuk nganggen teks sane sampun kasayagayang.
Dharma wecana Tutur (lisan) memoriter
Dharma wecana sane kawedar marupa basa tutur (lisan) malarapan ngapalang teks
Dharma wecana (semilisan) ekstemporan
Dharma wecana sane kawedar makta ringkesan utawi unteng-unteng bebaosan sane kakembangan antuk basa basa tutur (lisan)

.


Tata cara nyurat Dharma Wecana
Sadurung madharma wacana, ketahipun sang sané jagi madharma wacana patut sampun
maduwé naskah. Kemaon wénten taler sang sané jagi madharma wacana tan madué naskah.
dwaning sapunika ngiring uratiang tata cara nyurat dharma wacanané puiki :
• Wed bebaosan kapolih ring buku sané madaging tattwa, tata susila, upacara agama,
pendidikan agama, lingkungan hidup , miwah sané lianan
• Ngresepang daging bebaosan
Madharma wacana sané becik inggih punika yening sané madharman wacana sampun resep
ring daging bebaosan tur madasar antuk buku sumber sané patut
• Kerangka
Kerangka puniki mabuat pisan awinan yening sampun uning ring karangkanyané, pastika
  pacang dangan nglimbakang idé sané kasurat ring naskah dharma wacana punika.
• Nyurat dharma wacana sané saderana miwah jelas Saderana punika maartos naskahnyané    tan madaging langkungan ring unteng dharma wacan. Jelas artos miwah tetueknyané, jelas basa, wed, miwah daging dharma wacana punika.
• Nganggén Basa sané patut tur becik mangda sané mirengang dharma wacana punika aluh
  ngeresepan daging dharma wacanané.
• Wilangan Naskah sané patut . Naskah dharma wacana puniki dados tan akeh, manut ring
  acarannyané. Durasi waktu utawi galah sawatara 15 utawi 20 menit, pinih akéh 30 menit.


Pamitegep Dharma Wecana
Mangda pascat ngaryanang Dharma Wacana, wénten makudang-kudang paletan sané patut
kauningin, makadi:
Murda
Pamahbah/pendahuluan
Rasa angayubagia
Panganjali
Pasinahan angga
Matur suksma
Daging Pidarta
Pamuput
Matur suksma
Nyutetang daging baos
Nunas pengampura
Parama santih
Agem utawi tetikes Dharma wecana
Wicara inggih punika ngeninin indik topik utawi tema pidarta
Wirama inggih punika tata suara sane mapaikaetan ring suara miwah intonasi
Wirasa inggih punika penghayatan ritatkala maktayang pidarta
Wiraga inggih punika semita utawi laras (bahasa tubuh) sang sane maktayang
Panureksan Dharma wecana
Pengelolaan tema
Murdan pidarta mangda manut ring tema sane kaicen antuk lembaga sane ngawentenang lomba
Bahasa
Sane katureksa minakadi suara (vocal), pelafalan, miwah anggah ungguhing basa Bali
Penguasaan materi
Duaning sang Dharma wecana pacang nenten nganggen teks yening wenten nenten lancar pacang ngirangin nilai. 
Amanat 
Amanat sane katureksa manut tema utawi topik sane kabaosang
Penampilan
Sane katureksa inggih punika wiraga utawi bahasa tubuh sang madharma wecana mangda manut ring napi kabaosangang



SUBAKTI RING CATUR GURU


Inggih Ida dané sinareng sami, utamané majeng ring para panuréksa sané dahat kusumayangtitiang. Sadurung titiang ngawitin matur lugrayang titiang ngaturang pangastungkara
“Om Swastyastu”.
Ida dané Sareng sami sané wangiang titiang, sadurung titiang nglaturang matur ngiringsareng sami nyakupang kara kalih nyinahang rasa angayubagia majeng ring Ida Sang Hyang WidhiWasa, duaning wantah sangkaning pasuécan Ida, titiang ping kalih ida dané prasida masadu ajengiriki ring galahé sané becik sakadi mangkin. Dumadak sareng sami prasida ngamangguhang karahajengan,labda karya, sidaning don.
Inggih maduluran pangastungkara druéné mogi-mogi Ida Sang Hyang Parama Kawi sih kinasih Suwéca micayang karahajengan. Sakémaon banget titiang ngalungsur geng rena sinampura riantuk kanambetan titiang kalintang, prasangga purun nglangkungin linggih Ida danéné jagi matur amatra indik “Subakti Ring Catur Guru”. Inggih pamiarsa sinareng sami, sajeroning maosang indik subakti ring catur guru, mangda janten i raga prasida nyinahang pangubaktiné ring linggih sang maraga guru, sapatutné i raga uning sang sapasira kémanten sané kabaos pinaka guru. Manawita ida dané sampun sauninga ring catur guru punika, patpat sang sané kabaos guru, sané gumanti patut baktinin. Inggihan punika : Kaping siki, sang maraga guru rupaka, I Biang kalawan I Aji. Akéh karasa piutang i ragané marep ring linggih danéné, ngawit saking ngembasang saking sajeroning garba ngantos wéntené sakadi mangkin, wantah sangkaning guru rupaka, sané ngupapira i raga sinareng sami, tan surud-
surud kinasih danéné. Sangkaning asapunika wénten kabaos ”Nora ana sih, angluihaken sih, ikang artanaya”. Nénten ja wénten sané prasida ngasorang kaluihan tresnan sih I Rerama marep ringpianaknyané, mawinan asapunika i raga patut nglaksanayang piteket-piteket, pawarah-warah danéné, maka cihna i raga nyalanang sasananing pianak tur nyihnayang rasa bakti ring linggih danéné, samaliha nénten dados tungkas, tulak ring pituduh rerama. Kaping kalih, sang maraga guru pangajian, boya kalintang andap pisan yan imbangang ring kalascarian danéné suéca ngicénin kaweruhan pinaka bekel nincapang kauripan kawekas ring jagat puniki. Sané kaping tiga, sang maraga guru wisésa, pamerintah kabaos sakadi mangkin. Sang sané ngaryanin uger-uger, manawi yan ring désa pakraman kabaos awig-awig sané nyandang pisan tinutin, duaning awig-awig sané kakardinin punika pinaka sasuluh sepat siku-siku rikalaning mapidabdab ngamargiang parilaksana. Parilaksana nénten satata ngulurin indria, ngulurin manah, mapan ikang manah tan adué tepi, doh para i raga prasida nginutin. Wénten kabaos ”Apan ikang manah ngaranya, ya ika wit ring indrya, maprawérti, ta ya, ring suba asuba karma, matangian ikang manah juga prihen kahretanya sakareng”. Tegesipun, sané kabaos manah wantah makapangawit pawetuan parilaksana becik lan kaon, punika ngawinang saking mangkin, i raga mangda prasida ngeret sané kabaos manah. Watesin manah punika, laksanayang antuk awig-awig utawi aturan-aturan, pinaka cihna i raga subakti ring guru wisésa mangdané sinareng sami nemu karahajengan lan kerta raharja. Kaping pat, wantah ida sang maraga guru Swadyaya, Ida Sang Hyang Widi Wasa. Wéntené i raga sakadi mangkin wantah sangkaning Ida sané ngicén pangurip, patut pisan i raga satata éling mangubakti ring linggih Ida, satata ngastiti nunasang mangda Ida satata lédang mapaica
karahayuan, karahajengan jagaté sami.
I raga para sisia patut pisan satata éling ring linggih Ida, malarapan antuk teleb malajahang angga sané pinih utama tur sakala kanggén cihna pangubakti ring linggih Idané. Mapan teleb malajah, punika sampun marupa swadarmaning sisia. Ring Arjuna Wiwaha wénten kabaos ”Wyapi wyapaka sarining parama tatwa, durlaba kita” Ida Sang Hyang Widhi nyusup ring sarwa bawa, taler pinaka sarining tatwa utama. Ring sajeroning malajah nyujur kaweruhan taler kanggén jalaran nyujur genah Ida Sang Hyang Widi Wasa.
Inggih ida dané taler para sameton sinareng sami, mangkin patut pisan satata subakti ring guru, napi malih kawéntenan i ragané dados sisia patut pisan ngelarang pangubakti ring linggih sang maraga guru, nincapang pangweruhan sané utama, sakéwanten ri sampuné ngamolihang pangweruhan, ngiring anggén kaweruhan punika nincapang kauripan mangda maguna ring angga miwah parajana sinamian. ”Wyar tékang japa mantra yan kalimur déning rajah muang tamah”. Yadiastun uning ring pangweruhan, sakéwanten rajah tamah kantun kaliput jroning angga tan paguna kabaos punika.
Inggih, wantah asapunika prasida antuk titiang matur, dumogi atur titiang wénten pikenohipun, tur mawanti-wanti titiang nunas geng rena sinampura ri pét wénten atur titiang tan manut ring arsa tan nganutin sasuduk basa punika wantah riantukan kanambetan titiang kalintang. Pinaka panguntat puputang titiang antuk parama santi
”Om Santih, Santih, Santih, Om”



Senin, 06 Agustus 2018

Dharma Wecana

Om Swastyastu majeng Ida dané sané banget wangiang titiang. Ring galah becik sekadi mangkin titiang ngaturang indik dharma wecana.
Durusang cingak ring sor puniki.

Panglimbak pangajahan basa Bali ring aab jagaté  sekadi mangkin sampun sayan ngamecikang, sané kasinahang  antuk  kawéntenan  basa Baliné kaanggé ring widang informal sekadi ring
pakraman, sekaa truna-truni, taler punika ring widang  pendidikan . Silih sinunggil kawagedan sané kaplajahin ring widang pendidikan inggih punika kawagedan mabasa Bali, rikalaning madharma
wacana.

Teges  Dharma Wecana
Dharma wacana inggih punika bebaosan utawi wacana sané madaging indik agama, adat istiadat, miwah  budaya sané kabaktayang ring ajeng sang sareng akéh saha kawangun antuk 
bantang bebaosan , genah, galah/kala, miwah  patra. Munggwing tetujon ngaturang  dharma wacana inggih punika:
• Anggen ngawewehin  kaweruhan
• Nelebang ajaran agama miwah budaya
• Ngamargiang paindikan agama,budaya miwah adat istiadat ring  masyarakat (warga), wangsa, lan negara.
Dharma wacana sané  becik sapatutnyané nganggén basa sané becik, sadarana, miwah nénten nganggén istilah-istilah asing. Soroh materi sané kaunggahang ring dharma wacana madasar antuk
ajahan agama, adat lan budaya.

~Tatacara Madharma Wacana
Wénten makudang-kudang tata cara madharma wacana inggih punika:
• Spontan
Metoda spontan punika sang sané madharma wecana
sampun uning inti utawi daging naskah dharma wacana
punika.
• Madue utawi nganggen teks
Metoda punika  sang sané madharma wacana sampun madué teks sakéwanten durung madué pengalaman madharma
wacana punika mawinan téks kawacén sekadi sané sampun
commons.wikimedia.org kasiagayang.• Memoriter
Naskah dharma wacana sampun kasiagayang raris kaapalang olih sang sané madharma wacana.
• Ekstemporan
Ring metoda puniki, sang sané madharma wacana maktayang unteng-unteng napi sane pacang katlatarang, raris kalimbakang sajeroning madharma wacana.

Tata cara nyurat Dharma Wecana
Sadurung madharma wacana, ketahipun  sang sané jagi madharma wacana patut sampun maduwé  naskah. Kemaon wénten taler sang sané jagi  madharma wacana tan madué naskah.
dwaning sapunika ngiring uratiang tata cara nyurat dharma wacanané puiki :
• Wed bebaosan kapolih ring buku sané madaging tattwa, tata susila, upacara agama,  pendidikan agama, lingkungan hidup , miwah sané lianan
• Ngresepang daging bebaosan
Madharma wacana sané becik inggih punika yening sané madharman wacana sampun resep
ring daging bebaosan tur madasar antuk buku sumber sané patut
• Kerangka
Kerangka puniki mabuat pisan awinan yening sampun uning ring  karangkanyané, pastika pacang dangan nglimbakang idé sané kasurat ring naskah dharma wacana punika.
• Nyurat dharma wacana sané saderana miwah jelas Saderhana punika maartos naskahnyané tan madaging langkungan ring unteng dharma wacana , Jelas artos miwah tetueknyané, jelas  basa, wed, miwah daging dharma wacana punika.
• Nganggén Basa sané patut tur becik mangda sané mirengang dharma wacana punika aluh  ngeresepan daging  dharma wacanané.
•  Wilangan Naskah sané patut . Naskah dharma wacana puniki dados tan akeh, manut ring acarannyané. Durasi waktu utawi galah  sawatara 15 utawi 20 menit, pinih akéh 30 menit.

~ Pamitegep Dharma Wecana
Mangda pascat ngaryanang Dharma Wacana, wénten makudang-kudang paletan sané patut kauningin, makadi:
• Murda wacana manut topik miwah téma
• Purwakaning atur kariinin antuk panganjali Swastiastu
• Huluning bantang atur, sané madaging rasa angayubagia miwah rasa suksma ring Ida Hyang Parama Wisésa
• Raris aturang ring pamiarsa unteng wacana druéné
• Pangringkes atur utawi  kesimpulan wacana
• Paungu atur utawi saran-saran sané kabaos jaga winungué iwang atur.
• Parama Shanti.

~Wangun Dharma Wecana
Widangan dharma wacana inggih punika:
• Pamahbah madaging:
- Pangastungkara
- Matur suksma ring pangenter acara
- Ngastiti bhakti majeng ring Ida Sang Hyang Widhi
• Daging
- Mahbahang daging dharma wacana sané manut ring bantang bebaosan ngenenin indik
adat, budaya miwah  agama 
• Pamuput
- Madaging indik reringkesan daging bebaosan
- Nyutetang napi sané kaaptiang miwah  parama santi


~ Tetikes Madharma Wacana
Sajeroning maktayang dharma wacana , mangda napi sané kawedar prasida kauratiang saha mangda prasida nudut kayun sang sané miarsayang, sang orator patut taler nguratiang tetikesan mapidarta minakadi ring sor puniki:
• Wicara inggih punika kawagedan ngeninin indik topik utawi tema sané kabaktayang mangda  prasida nudut kayun sang sané mirengang.
• Wiraga inggih punika semita, laras, agem, utawi bahasa tubuh sang sané maktayang dharma wacana punika.
• Wirama inggih punika tata suara sané mapaiketan ring suara/vokal miwah intonasi sané anut ring punggelan lengkara mangda kapireng lengut.
• Wirasa inggih punika rasa penghayatan ritatkala maktayang dharma wacana  mangda daging dharma wacanané punika prasida nuek pikayunan sang sané mirengang.

Inggih wantah amunika dumun. Puputang titiang antuk parama santih.
Om santih, santih, santih om

Baligrafi

Om Swastyastu Ida dané sané wangiang titiang, sané mangkin sobyahang titiang indik Bali Grafi.
Rarisang cingak ring sor!


Kawéntenan aksara Bali duké nguni yukti satata kaanggén ritatkala jagi masesuratan, antuk punika prasida kapanggihin ring karya-karya lontar sané kantun kawarisin nyantos mangkin. Tiosan ring sesuratan huruf, wénten naler gagambaran sané kasurat ring lontar. Nganutin perkembangan jamané mangkin, sasuratan aksara Bali naler sampun sapisanan kaunggahang pinaka lukisan.
Aksara sapisanan naler gagambaran puniki kabaos Kaligrafi  utawi Baligrafi. . Kawéntenan senimanseniman sané uning makarya kaligrafi  ngancan akéh, napi malih mangkin sangkaning wénten  pacentokan-pacentokan sané ngawinang ngancan akéh alit-alité malajah makarya kaligrafi / baligrafi . Mangkin ngiring sareng-sareng ngarereh napi punika kaligrafi / baligrafi ? Nyantos punapi
tata cara makarya mangda prasida raris ngaryanin kaligrafi / baligrafi .

Ring sajeroning panglimbak aksara Bali manut pakibeh aab jagaté mangkin salian Aksara Modré sané marupa wangun sakral ring sajeroning aksara lan kebudayaan Bali taler wénten sané kawastanin Kaligrafi  utawi sané kabaosan Kawadi Sastra. Indik Kaligrafi  punika sujatiné nénten pinaka cihna pengaruh Islam utawi boya sangkaning pengaruh kebudayaan Islam sakémawon Kaligrafi  utawi kawadi sastra punika wantah rarékan sané marupa pakilitan-pakilitan aksara sané kawentuk utawi kawangun nganutin dasar pikayunan sang Kawi utawi sang sané makarya indik Kaligrafi  utawi kawadi sastra punika.
 Kawéntenan Kaligrafi  sawiaktiannyané
wénten ring makudang-kudang negara ring jagaté utamanyané panegara-panegara sané madué tradisi tata tulis aksara sané anut ring kawéntenan pengaruh pakilitan saking kebudayaan-ke-budayaan siosan, dadosnyané indik Kaligrafi utawi kawadi sastra punika prasida kawangun  kawentuk makadasar wantah panegara utawi ring dija kebudayaan aksara punika nglimbak prasida kawangun struktur Kaligrafi  utawi kawadi sastra, sakadi ring panagara Cina, Jepang, India taler ring makudang-kudang wewidangan daérah ring panegara Indonésia makadinya ring sajeroning kebudayaan Sunda, Jawa, taler ring kebudayaan Bali. Yéning ring Bali, Kaligrafi  utawi kawadi sastra punika dados kawangun mawiwit saking aksara swalalita miwah aksara wreastra
sané kajangkepin antuk panganggé suara lan panganggé tengenan. Yéning Kaligrafi  utawi kawadi sastra punika prasida kawentuk nganutin rarékan sang sané nyurat pikolihnyané manut dasar éstétika wantah sang sané nyurat kéwanten sané prasida uning napi sané kakardi taler anak tiosan wantah prasida nampénin indik rarékan Kaligrafi  utawi kawadi sastra puniki.

Teges Kaligrafi
             Kruna kaligrafi  madué pamiteges nyurat aksara nganggén pena. Ring panegara sané masyarakatnyané magama Islam, kaligrafi  puniki sampun akéh kauningin. Makéh kréasi kaligrafi 
sané kakawi wit saking huruf alif (pinaka simbol Allah) kantos lukisan utawigegambaran ring kitab makéh nganggén kaligrafi . Kaligrafi  ring Bali utamannyané sané mapaiketan sareng Agama Hindu kamanahang wangun-wangun aksara sané becik tur ngulangunin. PrasIda kajajarang istilah kaligrafi  puniki sareng modré ring Bali. Kaligrafi  puniki untengnyané indik lango utawi kalanguan
wangun aksara ri kala ngawi.
 Ring Bali wénten akéh sorohan aksara, minakadi aksara anceng pinaka singkatan saking kruna-kruna. Minakadi, sa sané
maarti sarana, ma sané mateges mantra miwah sané lianan.
Ring sakancan kauripan para jana Baliné, utamannyané sané mapaiketan sareng agama, aksara puniki madué genah sané inggil.
Sampun akéh para jana Baliné nyurat aksara ring lontar nginggilang
kalanguan aksara. Punika taler ring gegambaran utawi lukisan,
wénten silih tunggil seniman sané makarya lukisan indik aksara puniki sané kabaos modré sané kalimbakang ring ranah modéren.


Yadiastun nénten sakadi ring rerajahan-rerajahan modré sakéwanten unteng pikayunan sané
kambil inggih punika modré. I riki prasIda kacingakin wangun aksara Bali kasurat mangda sayan
ngulangunin miwah becik. Conto kaligrafi  sakadi sané kakaryanin olih I Gusti Ngurah T.Y., pelukis sané makarya gegambaran madasar indik rerajahan. Wénten taler lukisan lianan sané mamurdha
pangider Nawa Sanga.


Pasang Pageh
Pasang Pageh teges ipun pasang aksara sané sasuratan ipun mulan wantah asapunika, nénten dados karobah. Kruna-kruna sané kasurat antuk pasang pageh, katah mawit saking basa Jawa Kuna,
miwah basa Sanskerta, miwah basa saking nusantara tiosan. Ring sajeroning basa lan aksara Bali, indik kawéntenan Pasang Pageh punika taler ninutin sané kawastanin bina arti, sané kawéntenan
nyané madaging indik: artos kruna, miwah unteng kruna.
Madasar antuk parindikan punika, yéning pacang natasang pisan indik kawéntenan Pasang Pageh, punika wawu pacang prasida karesepang, yening sampun wikan ring kawéntenan basa Jawa Kuna taler ring basa Sanskerta, punika  sané  pinaka dasar mangdané prasida resep ring sajeroning paplajahan indik Pasang Pageh puniki.

Pasang pageh inggih punika pasang aksara sane sesuratannyane wantah asapunika. Kruna sane nganggen pasang pageh ketahnyane mawit saking basa Kawi miwah Sanskerta, upami:
Arjuna    = Á(jun, nata = noq,
gora       = efor, madia = maê,
bupati    = vUpti, prabu = pÉvu,
desa       = ed´, indria = ÷diy


Wantah amunika dumun. Puputang titiang antuk paramasantih.
Om santih, santih, santih Om

Sebrahma Wecana

Om Swastyastu Ida dané sane banget kusumayang titiang. Ring galah sané becik mangkin, titiang ngaturang indik Dharma Wecana.
Rarisang cingak ring sor puniki.




Sakadi panglimbak pangajahan basa Bali ring aab jagaté mangkin rumasa ngancan  ngamecikang. Basa Bali sampun ngancan makéh sané ngawigunayang, nénten ring wewidangan informal kémanten. Silih tunggil kawagedan sané kaplajahin ring widang pendidikan formal wantah kawagedan mabasa Bali, inggih punika Sambrama wacana. Sambrama wacana punika wantah bebaosan sané kawedar pinaka panyanggra sajeroning wénten acara. Sambrama wacana ketah kabaos sambutan ring basa Indonesia. Ri tatkala ngawéntenin acara majanten panyanggra sané utama inggih punika antuk bebaosan sané kabaos Sambrama Wacana, antuk punika dahat mabuat para sisyané uning indik tata cara makarya utawi ngaturang Sambrama Wacana.

   Teges  Sembrama Wecana
Sambrama Wecana inggih punika bebaosan sané katlatarang sané daging lan tetueknyané ngenenin  indik nyanggra  utawi nyapa para undangan ring  sajeroning upacara adat, agama miwah
acara sané lianan.
         Wenten makudang-kudang soroh Sambrama Wecana manut tatacarane maktayang makadi :
• Sembrama Wecana Dadakan, inggih punika ri kala maktayang Sambrama Wecana nenten
nganggén téks, riantukan sang sané nyanggra undangan (sané maktayang Sambrama Wecana) nadaksara kasudi mangda nyanggra para undangan.
• Sembrama Wecana Kawacen, inggih punika Sambrama Wecana sané sampun  kaparidabdabang, sampun maduwé téks, tur ri kala maktayang Sambrama Wecana  ngawacén  téks,
riantukan sang sané maktayang Sambrama Wecana punika sampun jangkep sareng naskah
sané jagi kawedarang .
• Sembrama Wecana  Kaapalang, inggih punika Sambrama Wecana sané sampun kaparidabdabang, sampun maduwé teks, tur sampun kaapalang, raris ri kala maktayang Sambrama Wecana  sang sané ngawedar Sambrama nénten nganggén téks utawi ngawacen téks / lisan.
• Sembrama Wecana  Ringkesan, inggih punika Sambrama Wecana sané sadurung kabaktayang sampun nyiagayang naskahnyané sané marupa sesuratan unteng-unteng Sambrama Wecana kéwanten.


Wangun Sembrama Wecana
Sajeroning makarya Sembrama Wecana patut uning indik tata cara  ngaryanang Sembrama Wecana punika sakadi :
1. Murda     : Murdan Sembrama Wecanane  mangda anut ring topik sane jagi kabaktayang.
2. Pamahbah  : Pamahbah  patut madaging pangastungkara, Pangrastiti ring Ida Sanghyang Widhi, matur pangayubagia majeng ring para undangan sané sampun ledang rauh.
3. Daging    : Daging Sambrama Wecana, mangda anut ring topik acara  sané  kamargiang mangda para undangan tatas uning ring indik lan pamargin acarane.
4. Pamuput    : Pamuput patut madaging panyuksma majeng ring para undangan sané sampun prasida rauh micayang uratian lan pangrastitine majeng ring acara sané kemargiang,  matur nunas pangampura antuk kakirangan ri kala nyanggra para undangan, taler panyineb antuk  parama santi.

Tetikes Sembrama Wecana
Wénten agem-ageman ri kala maktayang Sambrama Wecana, sané kawastanin tetikes makadi :
• Wicara inggih punika kawagedan utawi kawikanan ring sajeroning indik daging bebaosan (penguasaan materi). Rikala maktayang Sembrama Wecana  bebaosane patut  manut ring  topik  Sembrama Wecana sané kabaktayang, mangdané prasida nudut kayun para uleman sane miragiang.
• Wirasa inggih punika kewagedan sajeroning ngaresepang lan ngerasayang  daging bebaosan (menghayati).  Ritatkala maktayang Sembrama Wecana kacihnayang antuk pangrasa
mangdané para uleman sané sampun rauh rumasa bagia santukan  sampun kasanggra  becik.
• Wiraga inggih punika semita lan laras (gerak tubuh) sang sané maktayang Sembrama Wecana, mangda anut ring daging sembrama sane kabaktayang
• Wirama inggih punika intonasi suara, vokal, tanjek bebaosan rikala maktayang Sembrama Wecana mangda anut ring punggelan lengkara, punika sane ngawinan lengut  kapiragi olih para uleman sami.

Wantah asapunika sané prasida atur.
Puputang titiang antuk parama santih.
Om santih, santih, santih, om

Laporan Mabasa Bali

Om Swastyastu ida dane sareng sami sane kusumayang titiang.
Ring galah sané becik sekadi mangkin titiang jagi nyobiahang indik laporan mabasa Bali.
Nenten malih titiang mabaos kangin kauh.
Rarisang cingak ring sor puniki.



Laporan inggih punika wangun bebaosan lisan utawi tulis ngenénin sekancan pariindik pinaka sarana informasi utawi pertanggung jawaban saha mutusang sahananing wicara sané sampun kamargiang sajeroning organisasi. Laporan mawiguna kaanggén nelatarang sahananing  pangerencana parilaksana miwah hasil sané kakapikolihang ring sajeroning pekaryan sané sampun  kalaksanayang.


Wangun laporan
Wangun laporan wénten makudang-kudang soroh sakadi:
1. Laporan mawangun formulir/utawi matrik, inggih punika laporan sané sampun maduwé
blangko. Sang sané nyurat laporan punika wantah nagingin blangkoné kémanten.
2. Laporan mawangun mémorandum utawi nota, inggih punika laporan sané daging ipun
cendek utawi bawak. Laporan puniki sering kaanggén antuk pejabat ring para karyawané  kémanten.
3. Laporan mawangun surat inggih punika laporan sané katlatarang sakadi surat, tur dagingnyané dados ngunggahang sekancaning pariindik.
4. Laporan mawangun naskah inggih punika laporan sané sakadi makalah, daging ipun kepah
dados topik miwah sub topik.
5. Laporan mewangun buku inggih punika laporan sané kasusun sakadi buku.


Tata Cara Nyurat Laporan
1. Pangrencana laporan
• Napi sane jagi kalaporang
• Napi mawinan patut kalaporang
• Malih pidan jagi kalaporang
• Indik napi sane jagi kalaporang
Yening sampun sida nyawis pitakene puniki pacang prasida maosang indik latar belakang,
pikobet, tetujon laporan.
2. Mupulang sapariindik (mengumpulkan bahan)
3. Sistematika utawi nudonang daging laporan
4. Nyurat laporan


Imba Laporan Ketua Panitia Wanti Warsa Banjar Nyamping
Om Swastyastu
Sané kusumayang titiang bapak kelihan Adat banjar Nyamping,
Ida, Dané krama sami  sané wangiang titiang,
Para truna-truni sané tresna sihin titiang
Ring rahina sané becik puniki ngiring sareng sami ngaturang pangrastiti ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, santukan wantah sangkaning pasuécan Ida, iraga sareng sami prasida masadu ajeng iriki jagi maosang indik parikrama pamargin wanti warsa banjar Nyamping tahun 2017 sané sampun kamargiang.
Titiang sané kasudi pinaka ketua panitia, ring rahinané puniki, lugrayang titiang nlatarang indik pamargin acarané puniki .
1. Ngawit rahina radité tanggal 17 Agustus 2017 jagi kawéntenang acara mareresik ring balé banjar
nyantos sawewengkon désa Tan Janten.
2. Ring rahina soma selanturnyané pacang kawéntenang lomba widang olahraga miwah permainan sané ngalédangin kayun
3. Ring rahina anggara, kawéntenang lomba mekarya sanganan tradisional mangda truna truniné sami kréatif.
4. Ring rahinané mangkin ring pajantosan wantiwarsané kawentenang malam kesenian.
     Indik prabéa sané kaanggén ngremba acara puniki mawit saking jinah kas sekaa truna truni kawewehin antuk kauntungan kupon basar sané sampun kamargiang.


        Wantah asapunika prasida uningayang titiang indik pamargin wanti warsa sekaa truna truni desa Gunaksa sané kaping selikur.
Om Santhi,Santhi, Santhi Om
                      Semarapura, 17 Agustus 2017
                     Ketua Panitia Sekaa Truna                                       Truni Br. Nyamping
 

                  I Komang Agus Deddy Pradnyana

           Wantah asapunika prasida tiatiang aturang. Kaping ungkur puputang titiang antuk parama santih.
Om santih, santih, santih om