Minggu, 04 April 2021

Sembrama wacana covid 19

 Om Swastyastu

Om Anobadrah Kertawoyantu Wiswatah

Dumogi pikayun sane susrusa rauh saking sakancan genah.

Suksma antuk galah sane katiba ring padewekan titiang.

Para angga panureksa sane banget wangiang titiang.

Para atiti sane tresna sihin titiang

Rahajeng semeng. Punapi gatrane? Domogi makasami becik - becik kemanten. Pinih riin ngiring iraga sareng sami ngaturang angayu bagia majeng Ida Sang Hyang Widhi Wasa, sangkaning Astung Kerta Wara Nugraha Ida iraga prasida mapupul iriki ring galah sane becik puniki. 

Inggih Ida dane sane wangiang titiang, ring galahe sane becik sakadi mangkin, titiang jagi maatur-atur indik Panglalah Covid 19 

Bagia pisan manah titiange, duaning sampun polih nyarengin maatur ring galahe sane becik sakadi mangkin. Sakadi sane sampun ketah kauningin ring kahanan jagate sane mangkin, sane wenten panglalah covid-19 iraga sareng sami mangda satata polih karahajengan ring kahuripan. Ida dane sareng sami mangkin ring kawentenan panyungkan panglalah covid 19. Panglalah puniki wit saking wuhan Cina saha nglimbak kantos ka sakancan jagat dura negara. Pinyungkan puniki nglimbak saking bulan november 2019 kantos mangkin miwah mangkin kari dados pandemi.

Covid 19 pinaka gering sane sampun nibenin makasami panegara, pinaka pinyungkan sane patut kauratiang duaning kantos mangkin durung wenten tambanyane. Yatna tur nuutin pawarah-warah saking pemrintahé punika sane patut. Sakewala lebihan saling kadan sangkaning panawange indik panglalah Covid 19 sane tuna, nika tusing patut.

Unduk gering sané nibénin guminé kadi mangkin, pamekas ring Bali, sujatiné sampun wenten saking riin, nenten ja mangkin manten. Makudang-kudang warisan sastra sampun nyuratang indik kahanane punika. Nirguna panglingsiré masesuratan yéning tetamiannyane nenten dados anggen pangancan nampénin alan guminé sakadi mangkin. Sanistané iraga ngwacen, madyané iraga nganggen tetimbang, utamannyane iraga nglaksanayang daging tuturnyane sane anut.

Sakadi pustaka Rogha Sanghara Gumi sane nartayang indik gering cukil daki. Pustaka Widi sastra punika mabesen tekening para raja Baline, yening pet prade wenten anak kalaran cukil daki sane nenten nyidayang ngubadin, ipun nenten kalugra ngranjing ka kadatuan rajané. Napi tetujone? Pastika mangda pinyungkan punika nenten gelis nglalah. Napi malih sang sane keni pinyungkan nenten nyidaang ngwatesin pagubugannyane (social distancing). Pastika pacang ngakehang sane keni panglalah. Yening kantos gering cukil daki nénibénin tur nyengsaranin kramané, Ida Batara ngungseng pacang mawali ka kahyangan Idane sangkaning jagate letuh kageringan. Yening adungang teken putusan pemrintahe mangkin, pamutus pustaka lontar Rogha Sanghara Guminé pateh teken karantina wilayah.

Lianan teken punika wenten.Geguritan Kesehatan sane karipta olih Dr.Ida Bagus Rai nlatarang indik tata cara ngamengin makudang-kudang gering malarapan antuk pangwruh modern. Dr.Ida Bagus Rai malarapan antuk Geguritan Kesehatan katah maosang gering sane naenin nibenin jagat Baliné sakadi Malaria, Lépra, TBC, miwah sane lianan. Nambakin geringé inucap, Ida mabesen mangda iraga satata nyaga kaasrian pakarangan kantos angga sarirane. Ida maosang “pakarangane sampatang, makedas-kedas sai, luluné tambun-tambunang, ancungin api enjutin, umahé pang tetep bersih, pang tan ada sebum buyung, wiadin gaénang bangbang, saka kedik urugin, eda mayus, twara tuyuh amun apa”. Unduk nyaga kabersihan angga sarira, Dr. Ida Bagus Rai mikélingin karma Baliné “mabaseh lima biasayang, satondén madaar nasi, sawiréh sing kena baan, apa kadéna né ngotorin, data-data bakat ambil, magenep bakat usud, dini-ditu majemakan, mawinan limané daki, antuk sabun umbah apang kedas”. Ané pinih utama, kakawian Dr.  Ida Bagus Rai duk warsa 1956 inucap ngicén panepas sakit TBC sane masaih teken Covid 19. TBC muah Covid 19 ngranayang pinyungkan ring paru-paru, nuunang kateguhan angga (imunitas), lan nglalahin. Yadiastun pastika Covid 19 ganasan tekén TBC patitip Dr. Ida Bagus Rai nambakin gering TBC patut kaanggén tetimbang. Ida nlatarang “Santukan TBC banget nglalahin, mangda yatna pisan, sasida kelidin, apang tuara katularan. Punapiké santukan patut yatnain, da marep-marepan, sareng sang sakit malinggih, ri kala ipun

makohkohan. Samalihnyané sang sakit patut ajahin, mangundukang raga, mangda tan keni lahlahin, timpalé sapakurenan. Yéning masaré patut ipun padidian, matilesang awak, anggén genahé asiki, da mailehan. Ri kala makohkohan angkebin gelis, antuk sapu tangan, lambene mangda tan polih, bebesé makritisan. Piring-piring maka miwah gelas cangkir, pakakas ngajeng punduhang kadadosang asiki, genahé mangda manehan. Galeng Kasur klambi anduk kamben cerik, miwah sane lianan mangda kajemuhin, sajawanin ya kaumbah. Yening karasayang sungkane ngawitin, wiadin katarka, ka dokter gelisang mangkin, mangda nenten sayan nyangetang.

Minabta ngicalang panglalah puniki dahat meweh sane ngawinang kahuripan iraga sareng sami nenten mrasidayang doh saking panglalah puniki. Sumangdane madohan saking panglalah puniki iraga sareng sami mangda ngamiletin protokol kesehatan. Ngwacikin tangan mangda kedas inggihan silih tunggil parilaksana saderana sane dados nambakin miwah ngadohang iraga sareng sami saking pinyungkan covid 19. Ngwacikin tangan nenten dados wantah keni toya kemanten nanging sapatutnyane majalaran antuk mapiranti sabun miwah antiseptik. 

Manawita iraga sareng sami mangda nganggen masker ri kala nglaksanayang pakaryan ring jaba jero santukan panglalah puniki prasida nglalahin nglintangin apah miwah percikan punika ngawinang iraga sareng sami nganggen masker mangda nambakin panglalah nenten ngranjing ring sungkan pranayama. Marep-arepan sareng sawitra ring palemahan sakirangnyane 1 meter santukan panglalah puniki nglalahin antuk keni angga sang sane sungkan, punika mawinan majohan utawi jaga jarak kalaksanayang saantukan tata cara sane patut prasida nambakin panglalah covid 19.

Iraga sareng sami mangda satata ngupapira angga sarira mangda satata kenak antuk olahraga ring jero kemanten, nginem vitamin, nginem minuman sane ngawinang angga becik, miwah sane lianan punika mawinan angga iraga kebal saking pinyungkan saking jaba.

Wantah kadi asapunika sane prasida aturang titiang, mogi-mogi napi sane aturang titiang mawiguna antuk iraga sareng sami. Yening wenten sane nenten manut ring arsa, Titiang nunas geng rena sinampura. Maka panguntat atur puputang titiang antuk parama santih

Om Santih, Santih, Santih Om

Tetuek majauman

 Teteuk

Majauman maderbe nilai sakral sane dahat mabuat sajeroning pawiwahan parajana Hindu Bali, duaning majauman inggian pralambang sane sampun janten pawiwahan nganutin sekala miwah niskala. Majauman witipun saking kruna “jaum” ring Bahasa Indonesia-nyane inggih punika jarum/jaum.  Jarum/jaum piranti kaanggen nyait, sajeroning puniki maderbe tetuek/kasuksman pawiwahan punika patut kamargiang, kasikiang lan karincikang, Sane dados pangaptin ring upacara majauman inggih punika ngamolihang paiketan sane rumaket pantaraning makakalih prakanti kulawarga sane nglarang grhasta asrama.

Tiosan ring punika majauman inggih punika upacara sane maderbe tetuek pinaka wangun rasa angayubagia sane ka aturang mantuka bhatara guru miwah para pitara/leluhur saking prakanti pawiwahan pradhana miwah nunas sweca sumangdane pakurenan sang sane mawiwaha stata kaicen karahayuan lan karahajengan.



Piteket

Dadosne majauman boya ja mapamit malasang paiketan, paiketan sareng leluhur utawi paiketan sareng rerama,, nanging, majauman pinaka sarana ngraketang paiketan sekala miwah niskala. Sesukat nglarang grhasta asrama, makakalih sang sane nglarang grhasta asrama madue kalih rerama sane patut kauratiang luire: kapertama rerama saking purusa lan kaping kalih rerama saking pradana

Ugrawakya Bulan Bahasa Bali

 Pembukaan (Pamungkah)

Inggih titiang nunas uratian majeng ring Ida Dane sareng sami, riantukan sampun rauh kadi panumaya galah, parikrama pamungkah widyatula bulan bahasa bali ring rahina mangkin, Buda Paing, Wuku Landep, pinanggal dasa Pebruari warsa kalih tali selikur (10-02-2021) , jagi kawitin titiang.

Om Swastyastu.

Om Anobadrah Kertawyantu wiswantah

(mogi pikayunan sane susrusa rauh saking sakancan genah)


Kaping ajeng mantuka Bapak Kepala SMA Negeri 1 Semarapura sane kusumayang titiang,

Uleman Narawakya widyatula bulan bahasa bali sane dahat wangiang titiang,

Bapak/Ibu Wakil kepala SMA Negeri 1 Semarapura sane wangiang titiang,

Bapak/Ibu guru prawartaka bulan bahasa bali SMA Negeri 1 Semarapura sane wangiang titiang,

Asapunika taler para OSIS lan para sisia sane ngangganin Kelas X lan XI SMA Negeri 1 Semarapura sane tresna sihin titiang.

Malarapan antuk manah gargita, titiang ngaturang parama suksmaning manah majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, riantukan sangkaning asung kerta wara nugraha Ida, titiang, asapunika taler Ida dane sareng sami prasida mapupul ring galahe sane becik puniki, sajeroning parikrama bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur (2021) SMA Negeri 1 Semarapura sane ngambil Tema “ Wana Kerthi – Sabdaning Taru Mahottama” Bulan Bahasa Bali sebagai Altar Pemuliaan Bahasa, Aksara dan Sastra Bali tertaut Jelajah Pemaknaan Hutan sebagai Prana Kehidupan.

Mungguing dudonan parikrama sane pacang kalaksanayang ring rahina mangkin, inggih punika :

Pamungkah

Sambrama Wacana saking Bapak Kepala SMA Negeri 1 Semarapura

Widyatula

Pabligbagan/Tanya jawab

Masandekan

Pamuput


Inggih Ida dane sane wangiang titiang, kalanturang ring parikrama selanturnyane nembangang lagu Indonesia Raya.

Majeng ring ida dane sareng sami durusang ngadeg.

Majeng ring sang sane kajudi durusang


Inggih Ida dane sareng sami, titiang nunas mangda stata ngadeg. parikrama selanturnyane inggih punika nguncarang “doa”

Majeng ring sang sane kajudi durusang


(Inggih Ida dane sareng sami, durusang malinggih )


Kalanturang antuk parikrama kaping kalih, sambrama wacana saking Bapak Kepala SMA Negeri 1 Semarapura, turmaning mungkah parikrama widyatula bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur (2021) ring rahina sane mangkin. 

Majeng ring Bapak Kepala Sekolah durusang, galah katur


(Suksma majeng ring Bapak Kepala Sekolah)


NB : Majeng ring ida dane sareng sami, durus ngunggahang boga samatra sane sampun kasayagayang.



Acara Inti


Inggih Ida Dane sareng sami, parikrama bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur (2021) ngunggahan tema “ Wana Kerthi – Sabdaning Taru Mahottama”. Tema puniki pinaka panglimbak Visi Pemerintah Provinsi Bali Nangun Sat Kerthi Loka Bali Melalui Pola Pembangunan Semesta Berencana Menuju Bali Era Baru. Visi punika mateges “ngraksa kasucian miwah paiguman palemahan bali taler makasami dagingnyane, anggen nyinahang kawentenan kahuripan Krama Baline sane gemah ripah miwah bagia, sekala niskala nyujur kahuripan krama miwah jagat baline. Pamargin bulan bahasa bali pinaka sarana nglimbakang daging pergub bali nomor 80 tahun 2018 tentang perlindungan dan penggunaan Bahasa, Aksara, dan Sastra Bali serta penyelenggaraan bulan bahasa bali.


Inggih Ida Dane sareng sami, ring galahe sane becik sekadi mangkin, titiang, taler para prawartaka bulan bahasa bali SMA negeri 1 Semarapura prasida ngrauhang Bapak narawakya, Inggihan punika Bapak Ida Bagus Pawanasuta, S.Pd., M.Pd.

Bapak Ida Bagus pawanasuta puniki embas ring gianyar, pinanggal 21 (selikur) Nopember warsa 1966 (siu sanga atus enem dasa enem). Ida nyurat sajeroning basa bali miwah Indonesia minakadi puisi, gancaran miwah artikel. Lianan tekening sastrawan, ida taler pinaka guru pengajian. Rariptan Ida akeh kaunggahang ring bali post miwah piranti cetak sane lianan. Bukunida sane sampun medal, sekadi  Berguru pada Giri warsa kalih tali sia (2009), miwah Guwungan warsa kalih tali dasa (2010). Ida pinaka sang sane ngwangun sanggar tutur lan komunitas sastra lentera.


Inggih majeng ring bapak Ida Bagus pawanasuta, durus nagingin parikrama  widyatula rahinane mangkin. 

Galah susrehang titiang.


(seminarrrrrrrrr)


Inggih ida dane sane wangiang titiang, asapunika iwawu bebaosan saking bapak narawakya sane sampun piarsayang sareng sami. Sane mangkin titiang mungkah pabligbagan utawi sesi tanya jawab. Sesi kapertama titiang kawitin antuk tigang pitaken


(interaksi)

Inggih majeng ring pamilet widyatula sareng sami, sapasira sane jagi kayun mataken, durusang unggahang tangannyane……


Inggih wawu asiki pitaken, minabta wenten malih sane jagi mataken durusang unggahang tangannyane


Inggih wawu kalih pitaken, sapasira malih jagi kayun mataken durusang


Inggih minabta nenten wenten malih sane jagi mataken, iriki sampun wenten kalih/tiga pitaken. Majeng ring bapak narawakya sane dahat wangiang titiang, durus nampenin pitaken saking pamilet I wawu. Galah susrehang titiang


Inggih ida dane sareng sami, asapunika I wawu penampen saking bapak narawakya, minabta wenten malih sane jagi mataken utawi durung tatas durusang malih mapitaken


Inggih duaning nenten wenten sane mapitaken malih, rumasa gargita pisan bpk Ida Bagus Pawanasuta sampun prasida rauh ring genahe iriki mangda iraga sareng sami prasida nelebang malih kaweruhan indik lontar usada taru pramana sane mabuat pisan ngeninin indik ngupapira entik-entikan lan nyaga alas gunung iraga sareng sami.



Inggih Ida dane sareng sami, sane mangkin sampun panumaya galah masandekan, durusang majeng ring prawartaka mangda ngicen boga samatra sane sampun kasagayang .


 

Penutup (Pamuput)

Inggih wantah asapunika dudonan parikrama sane sampun kalaksanayang. Titiang pinaka ugrawakia muput parikrama widyatula bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur  (2021) SMA Negeri 1 Semarapura ring rahinane mangkin. Yening wenten atur titiang sane nenten manut ring arsa ida dane, titiang nunas geng rena sinampura, maka panguntat atur, puputang titiang antuk paramasantih


Om Shanti Santhi Santhi Om.


Selasa, 09 Februari 2021

Ugrawakya Widyatula

 

Om swastyastu ida dane sareng sami, mogi sami kenak saha rahayu. Ring galah becik sakadi mangkin titiang ngaturang imba ugrawakya widyatula. Naskah ugrawakya puniki karemba sareng Kadek Fitriani, Komang Agus Dedy Pradnyana sane waged indik anggah ungguhing Basa Bali. Nenten wenten manah jagi nasikin segara, dumogi naskah ugrawakya puniki wenten pikenohnyane.

Durusang cingak imba ugrawakya ring sor puniki



Pembukaan (Pamungkah)

Inggih titiang nunas uratian majeng ring Ida Dane sareng sami, riantukan sampun rauh kadi panumaya galah, parikrama pamungkah widyatula bulan bahasa bali ring rahina mangkin, Buda Paing, Wuku Landep, pinanggal dasa Pebruari warsa kalih tali selikur (10-02-2021) , jagi kawitin titiang.

Om Swastyastu.

Om Anobadrah Kertawyantu wiswantah

(mogi pikayunan sane susrusa rauh saking sakancan genah)


Kaping ajeng mantuka Bapak Kepala SMA Negeri 1 Semarapura sane kusumayang titiang,

Uleman Narawakya widyatula bulan bahasa bali sane dahat wangiang titiang,

Bapak/Ibu Wakil kepala SMA Negeri 1 Semarapura sane wangiang titiang,

Bapak/Ibu guru prawartaka bulan bahasa bali SMA Negeri 1 Semarapura sane wangiang titiang,

Asapunika taler para OSIS lan para sisia sane ngangganin Kelas X lan XI SMA Negeri 1 Semarapura sane tresna sihin titiang.

Malarapan antuk manah gargita, titiang ngaturang parama suksmaning manah majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, riantukan sangkaning asung kerta wara nugraha Ida, titiang, asapunika taler Ida dane sareng sami prasida mapupul ring galahe sane becik puniki, sajeroning parikrama bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur (2021) SMA Negeri 1 Semarapura sane ngambil Tema “ Wana Kerthi – Sabdaning Taru Mahottama” Bulan Bahasa Bali sebagai Altar Pemuliaan Bahasa, Aksara dan Sastra Bali tertaut Jelajah Pemaknaan Hutan sebagai Prana Kehidupan.

Mungguing dudonan parikrama sane pacang kalaksanayang ring rahina mangkin, inggih punika :

Pamungkah

Sambrama Wacana saking Bapak Kepala SMA Negeri 1 Semarapura

Widyatula

Pabligbagan/Tanya jawab

Masandekan

Pamuput


Inggih Ida dane sane wangiang titiang, kalanturang ring parikrama selanturnyane nembangang lagu Indonesia Raya.

Majeng ring ida dane sareng sami durusang ngadeg.

Majeng ring sang sane kajudi durusang


Inggih Ida dane sareng sami, titiang nunas mangda stata ngadeg. parikrama selanturnyane inggih punika nguncarang “doa”

Majeng ring sang sane kajudi durusang


(Inggih Ida dane sareng sami, durusang malinggih )


Kalanturang antuk parikrama kaping kalih, sambrama wacana saking Bapak Kepala SMA Negeri 1 Semarapura, turmaning mungkah parikrama widyatula bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur (2021) ring rahina sane mangkin. 

Majeng ring Bapak Kepala Sekolah durusang, galah katur


(Suksma majeng ring Bapak Kepala Sekolah)


NB : Majeng ring ida dane sareng sami, durus ngunggahang sanganan sane sampun kasayagayang.



Acara Inti


Inggih Ida Dane sareng sami, parikrama bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur (2021) ngunggahan tema “ Wana Kerthi – Sabdaning Taru Mahottama”. Tema puniki pinaka panglimbak Visi Pemerintah Provinsi Bali Nangun Sat Kerthi Loka Bali Melalui Pola Pembangunan Semesta Berencana Menuju Bali Era Baru. Visi punika mateges “ngraksa kasucian miwah paiguman palemahan bali taler makasami dagingnyane, anggen nyinahang kawentenan kahuripan Krama Baline sane gemah ripah miwah bagia, sekala niskala nyujur kahuripan krama miwah jagat baline. Pamargin bulan bahasa bali pinaka sarana nglimbakang daging pergub bali nomor 80 tahun 2018 tentang perlindungan dan penggunaan Bahasa, Aksara, dan Sastra Bali serta penyelenggaraan bulan bahasa bali.


Inggih Ida Dane sareng sami, ring galahe sane becik sekadi mangkin, titiang, taler para prawartaka bulan bahasa bali SMA negeri 1 Semarapura prasida ngrauhang Bapak narawakya, Inggihan punika Bapak Ida Bagus Pawanasuta, S.Pd., M.Pd.

Bapak Ida Bagus pawanasuta puniki embas ring gianyar, pinanggal 21 (selikur) Nopember warsa 1966 (siu sanga atus enem dasa enem). Ida nyurat sajeroning basa bali miwah Indonesia minakadi puisi, gancaran miwah artikel. Lianan tekening sastrawan, ida taler pinaka guru pengajian. Rariptan Ida akeh kaunggahang ring bali post miwah piranti cetak sane lianan. Bukunida sane sampun medal, sekadi  Berguru pada Giri warsa kalih tali sia (2009), miwah Guwungan warsa kalih tali dasa (2010). Ida pinaka sang sane ngwangun sanggar tutur lan komunitas sastra lentera.


Inggih majeng ring bapak Ida Bagus pawanasuta, durus nagingin parikrama  widyatula rahinane mangkin. 

Galah susrehang titiang.


(seminarrrrrrrrr)


Inggih ida dane sane wangiang titiang, asapunika iwawu bebaosan saking bapak narawakya sane sampun piarsayang sareng sami. Sane mangkin titiang mungkah pabligbagan utawi sesi tanya jawab. Sesi kapertama titiang kawitin antuk tigang pitaken


(interaksi)

Inggih majeng ring pamilet widyatula sareng sami, sapasira sane jagi kayun mataken, durusang unggahang tangannyane……


Inggih wawu asiki pitaken, minabta wenten malih sane jagi mataken durusang unggahang tangannyane


Inggih wawu kalih pitaken, sapasira malih jagi kayun mataken durusang


Inggih minabta nenten wenten malih sane jagi mataken, iriki sampun wenten kalih/tiga pitaken. Majeng ring bapak narawakya sane dahat wangiang titiang, durus nampenin pitaken saking pamilet I wawu. Galah susrehang titiang


Inggih ida dane sareng sami, asapunika I wawu penampen saking bapak narawakya, minabta wenten malih sane jagi mataken utawi durung tatas durusang malih mapitaken


Inggih duaning nenten wenten sane mapitaken malih, rumasa gargita pisan bpk Ida Bagus Pawanasuta sampun prasida rauh ring genahe iriki mangda iraga sareng sami prasida nelebang malih kaweruhan indik lontar usada taru pramana sane mabuat pisan ngeninin indik ngupapira entik-entikan lan nyaga alas gunung iraga sareng sami.



Inggih Ida dane sareng sami, sane mangkin sampun panumaya galah masandekan, durusang majeng ring prawartaka mangda ngicen boga samatra sane sampun kasagayang .


 

Penutup (Pamuput)

Inggih wantah asapunika dudonan parikrama sane sampun kalaksanayang. Titiang pinaka ugrawakia muput parikrama widyatula bulan bahasa bali warsa kalih tali selikur  (2021) SMA Negeri 1 Semarapura ring rahinane mangkin. Yening wenten atur titiang sane nenten manut ring arsa ida dane, titiang nunas geng rena sinampura, maka panguntat atur, puputang titiang antuk paramasantih


Om Shanti Santhi Santhi Om.

Senin, 05 Oktober 2020

Wacana madaging lengkara lumaksana miwah linaksana

 Wacana Basa Bali

     (1) Di jaban purané torisé magenti motrék bojog. (2) Maidehan ia ngentungang kacang tekén biu. (3) Bojogé sané ngamah kacang suuna tekén torisé. (4) Tiang merasa nyeb nyingakin, sawireh suba sinah bojogé sing taén manjus. (5) Selegenti bojogé menék negakin sirah torisé. (6) Bas iteha torisé mapotrék sagét panakné nyerit ngeling. (7) Kaca matané plaibanga tekén bojogé. (8) Ditu lantas bojogé sabata aji wohwohan tekén gaidé. (9) sawiréh yén sampun bek limané misi buah sinah kacané lakar kaentungang. (10) Nanging bojogé iteh mlaibang kaca mata panak torisé. (11) Sampun makelo mara kacané entunganga. (12) Bojogé mangkin sampun duweg ngalih amah uli aluh. (13) Bojogé demen gati nyemak barang wisatawané apang nyak tukarina aji buah-buahan yadin buka kéto torisé tusing takut melali ke Sangéh. (14) Torisé merasa demen gati gandongina tekén bojogé.

Minggu, 04 Oktober 2020

Wacana nganggén basa kepara miwah alus

 OM Swastyastu majeng Ida Dané sané banget wangiang titiang.

          Ring galah sané becik puniki titiang jagi ngicen imba indik wacana sané nganggén basa kepara miwah basa alus.


*Wacana nganggén basa kepara*

Ia jani lakar tangkil ka pura, sawiréh jani nemonin rahina kadasa tuah piodalan Batara turun kabéh di Pura Besakih. Ia ngoraang lakar makemit di pura, koné ditu di pura prasida lakar nemuang kadegdegan keneh. Panganggén ané anggona ka pura ento tuah, baju putih, udeng putih, saput putih miwah kamen putih. Apa krana keto, sawiréh warna putih ento nyihnayang kenehé suci ening nirmala, patuh tekén kasucian purané sawiréh ane malingga di pura Ida Sang Maha Suci. Petengné ia milu ngayah magegitan utawi magita shanti tujuanné apang sida nemuang kadegdegan, kasentosan miwah kalanduhan keneh.



*Wacana nganggén basa alus*

Dané mangkin jagi tangkil ka pura. Riantukan mangkin nemonin rahina purnama kadasa wantah piodalan Batara turun kabéh ring pura besakih. Dané maosang jagi makemit ring pura, minab irika ring pura prasida pacang ngamolihang kadegdegan manah. Panganggo sané anggéna ka pura punika wantah kwaca putih, déstar putih, kampuh putih miwah wastra putih. Napi sané ngawinang asapunika, ri antukan warna putih punika nyihnayang manahé suci ening nirmala, patéh tekéning kasucian purané ri antukan sané malingga ring pura Ida Sang Hyang Maha Suci. Wenginé dané nyarengin ngayah magegitan utawi magita santi tetujonnyané mangda sida ngamolihang kadegdegan, kasentosan miwah kalanduhan manah.


Wantah asapunika prasida titiang ngicén indik wacana sané nganggén basa kepara miwah alus, manawita wenten sané kirang, indayang tegepin malih mangda nemu sané kabaos wacana paripurna.

Puputang titiang antuk parama santih

Om santih, santih, santih om

Kamis, 01 Oktober 2020

Dialog basa Bali madaging kruna wilangan

 MALAJAH KELOMPOK JAGI MAOSANG INDIK KRUNA WILANGAN

Ketut Riko sareng timpal nyane jagi malajah kelompok. Sampun kasungkemin/disepakati malajah kelompok ring umahné Ketut Riko


Mang dedy   :  Om Swastyastu.

 Ketut Riko         :  Om Swastyastu.  Yeehh Nyoman, ajak nyen mai? Dini laku negak

Mang dedy   :  Ampura tiang wau rauh.  Om swastyastu timpal ajak mekejang

Gede Arya           :  Om Swastyastu...

Nengah Kariasa   : Om Swastyastu

Mang Era  : Om Swastyastu

Nyoman Sukaryati  : Om Swastyastu

 Ketut Riko    :  Rumasa bagia pisan manah tiange nepuk timpal-timpal ramé pakedek pakeyung dini, suba nyak teka mai, yadiatun tongosé joh . Biasane yen tongose joh timpalé pragat ngekoh pesu.

Gede Arya              :  Yen cara padéwekan tiang, yadiastun joh ento tusing dadi halangan yen lakar malajah,  tiang pastika mautsaha/berusaha apang ngidaang teka... Sawireh yusa tiang kari muda, swadharma tiang wantah malajahang raga mangda benjang pungkur dados jadma maguna, kenten cara tiang.

Mang dedy   : mimih becik pisan baosné  Gede Arya.. Yakti punika .Iraga dados sisia mangda seleg  malajah, nenten ja maplalianan hape utawi main game kemanten.

Ketut Riko           : Inggih tiang cumpu indik napi sane kabaosang nika, iraga dados sisia lan generasi muda sapatutné jemet malajah... Nggih mangda nenten akeh nelasang galah, mangkin nglantur malajah indik kruna wilangan.

Gede Arya              :  Kruna wilangan napi plajahin dumunan  timpal-timpal...?

Narendra   :  Sekadi tugas sané kaicen  antuk Bapak guru, kanikain ngrereh kruna wilangan.

Gedé Arya           :  Béhhh, Tiang ten uning akeh kepahan kruna wilangan punika? Minabta timpal - timpal wénten sané uning nika.?

 Ketut Riko       :  Tiang uning nika akidik, yen ten iwang kruna wilangan punika kata bilangan, sane maosang indik wilangan/angka, kruna wilangan kakepah dados nem/6 soroh 

Gede Arya : timpal - timpal ajak mekejang, tiang uning napi manten nika kepahan kruna wilangan. 

Nyoman Sukaryati : nggih gede arya, indayang mangkin sambatang napi manten nika?

Gede Arya : Nggih mangkin lakar sambatang tiang, kepahan/bagian kruna wilangan punika manut padewekan tiang kruna wilangan nika kakepah dados nem soroh minakadi : Kruna wilangan ketekan. kruna wilangan gebogan, 

 Kruna wilangan pahan, kruna wilangan panta, Kruna wilangan tan janten,, napi malih siki timpal-timpal, dewek tiang engsap niki malih siki, minab timpal-timpal driki wenten sane uning.

Mang Era : mimihh, dueg timpalé, sing pocol malajah kelompok ajak Gede Arya. Tiang uning kruna wilangan malih siki, kruna wilangan malih siki inggih punika kruna wilangan pepasten/pasti

Gede Arya: behhh, Mang Era demen sajan ngajum timpalé. Ampura nggih tiang sing ngaba pis cenik.hahahaha

Ketut Riko : Inggih saantukan ampun makejang bakat kepahan kruna wilangan, mangkin timpal-timpal mangda nglantur ngrereh/mencari imba/contoh soang-soang kepahan kruna wilangan punika. Tegarang Nengah kariasa dumun, minab taen ngwacen di buku indik imba/contoh kruna wilangan ento.

Nengah Kariasa  : Piihhh, jeg tiang oraina ngalih imba/contoh kruna wilangan simalu. Tiang polih ngwacen indik kruna wilangan ketekan nika imba/contoh nyane 1,2,3,4,5,6,7,8 miwah sane lianan

Mang Dedy  :  Ohhh yen ngalih imba/conto kruna wilangan gebogan punika tiang nawang masi, buku sane taen kawacen tiang indik imba/contoh kruna wilangan gebogan inggih punika  35 wastanipun pesasur, 45 wastanipun setiman, 50 wastanipun seket, 75 wastanipun telung benang, 100 wastanipun satus, 150 wastanipun karobelah, 175 wastanipun lebak, miwah sane lianan.

Gede Arya             :  mimih jeg wikan - wikan timpal tiange maang imba/contoh indik kepahan kruna wilangan.. Nggih sane mangkin tiang ngmaang imba/contoh kruna wilangan pahan ajak panta. Ane taen wacen tiang di buku paket bahasa Bali. Kruna wilangan pahan puniki boya kasurat antuk angka, sakewanten kasurat ngangge aksara. Sane ngranjing ring kruna wilangan pahan minakadi/antara lain :

Apahempatan (seperempat)

Atenga (setengah)

Atugel (sepenggal)

Apahteluan (sepertiga)

miwah sane lianan, yening imba/contoh kruna wilangan panta punika Ekan (satuan), Dasan (puluhan), Tus (ratusan), Peon (ribuan), Laksan (puluh ribuan), Keten/keti (ratus ribuan), Yuta (jutaan), Bara (puluh jutaan), Ingel (ratus jutaan), Bengong (milyaran)

Ni Nyoman Sukaryati ; piihhh jeg dueg sajan gede arya, nggih ane jani apang tiang maan masi ngicen imba/contoh akidik, tiang nu inget ajak pelajaran bahasa Bali dugas SMP, kruna wilangan tan janten puniki kabaos kruna bilangan tidak pasti, imba/contohnyane abedik, begeh, liu, aketek, adesa, miwah sane lianan.

Mang era: timpal-timpal ajak makejang, tiang baang kaping ungkur ngicen imba/contoh. Yening berbicara indik kruna wilangan pepasten, sampun pastika berbicara mengenai kruna bilangan pasti, sampun pasti imba/contohnyane Tikeh abidang, sandal apasang, taluh abungkul, tipat akelan, tiing akatih, miwah sane lianan.

Gelis pisan pamargi galahe, nenten kerasa saget sampun wengi.

Ketut Riko           :  Inggih santukan sampun wengi, benjang malih lanturang malih malajah.

Mang dedy   :  Inggih puputang amuniki dumun indik malajah kruna wilangan, padalem nika Ni Nyoman Sukaryati sareng Mang Era nyanan ten bani budal.  tiang mangkin budal.. Tiang dumunan ngih timpal - timpal.

Gede Arya              :  Tiang pateh mangkin budal…


Makasami budal santukan sampun wengi.